środa, 13 września 2017

Zabawa z kostką

Zabawa w rozwoju dziecka jest źródłem wielu umiejętności, dzięki niej dziecko rozwija wyobraźnię, uczy się rozwijać problemy i współdziałać z rówieśnikami i dorosłymi.
Dziecko z Autyzmem ciężko jest zachęcić aby zainteresowało się konkretną zabawą, nie zawsze jest ono gotowe przestrzegać reguł gier, które proponujemy, ale liczne eksperymenty pokazują, że dzieci z autyzmem też mogą się bawić.

               Dziś w obroty ZABAWA Z KOSTKĄ.

Potrzebne będzie:

- małe kartonowe, kwadratowe  pudełko( ja wykorzystałam pudełko po kremie), lub duży klocek w kształcie kwadratu.

- obrazki przedstawiające ćwiczenia

- małe obrazki przedstawiające schematy ( np. dom , drzewo, postać, kwiat).

- białe kartki papieru

- kolorowy papier

- kredki

- kostkę z oczkami


                            Pierwszy Wariant

kostkę oklej obrazkami przedstawiającymi ćwiczenia( np. przysiady, skłony, stanie na jednej nodze), dla dzieciaków, które czytają można okleić karteczki opisujące czynność.
Na zmianę dorosły i dziecko rzucają kostką-ten kto rzuca, wykonuje wylosowane zadanie. Druga osoba czeka na swoją kolej.

Możesz wprowadzić drugą kostkę z oczkami, która wskażę liczbę powtórzeń danego ćwiczenia.




                                                  Drugi Wariant


Potrzebne będą:

- kostka oklejona kolorowym papierem
- kredki w kolorze pól kostki
- kartkę z trzema figurami geometrycznymi ( można też użyć obrazki schematyczne( dom, drzewo, auto,piłka)



Każdy z graczy dostaje kostkę z figurami. Gracz rzuca kostką i koloruje pierwszą figurę takim kolorem jaki wypadł na kostce( pamiętajmy o zasadzie od lewej do prawej). Następnie kostką rzuca drugi gracz. Na końcu pokazujemy dzieciom, czym prace się różnią .Pytamy ,, kto ma zielony kolor, kto ma żółty,,.

Zabawa ta uczy: kontrolowania i precyzji rysowania, przestrzegania reguł, gry o charakterze losowym.


                                                        Trzeci wariant



Potrzebne będą:
-duża kostka z rysunkami domu, kwiatu, auta itp.
- kartka z bloku rysynkowego
- kredki


Dziecko rzuca kostką i przerysowuje wylosowany schemat.Na tej samej kartce swój wylosowany obrazek rysuje rodzic. Gra kończy się wtedy, kiedy kartka zostanie wypełniona. Gracze oglądają rysunki, wskazują, który schemat narysował dorosły a które dziecko. Dziecko na początku może mieć trudności z rozmieszczeniem elementów na kartce. Bawiąc się w ten sposób dziecko uczy się: 
- opanowania prostych schematów 
- dziecko rozwija myślenie symboliczne .




Zamiast kostki, można użyć samych obrazków . Obrazki wkładamy do worka i zabawa trwa.....😃😃😃😃😃






niedziela, 10 września 2017

Plan dnia Dla dziecka z ASD.

               Strategie działania w kluczowych momentach dnia.


Dla wiele rodzin dzieci z ASD poranki,czas posiłków,czas wolny po szkole, czas przed snem czy prace i obowiązki domowe to szczególnie trudne momenty dnia.Wiele rodziców ma problem lub nie radzi sobie z wdrożeniem poważnych czynności.
Przedstawiam wam kilka porad, które mogą pomóc aby dzień nie był ciężki i męczący a zarazem pełen wrażeń.

PORANKI

To szczególności trudna pora dnia.Poranne pobudki, czas który poświęcamy na przygotowanie do wyjścia do szkoły można wykonać dzień wcześniej wieczorem np. spakowanie tornistra, przygotowanie ubrania, drugiego śniadania do szkoły. Pomoże to zredukować poranne negatywne nastroje. Jeśli dziecko ma problem ze wstawaniem porannym nastaw budzik pół godziny wcześniej by był czas na rozbudzenie. Można wykorzystać budzik z telefonu, który przypomina o wstawaniu z łóżka ( tzn. inteligentny budzik).

CZAS POSIŁKÓW

Jak dobrze wiemy dzieci z ASD są bardzo wybredne w kwestii jedzenia, co w połączeniu ze specjalną dietą, alergiami pokarmowymi lub wyglądem potraw może być sporym problemem. Czasami z bezsilności rodzica dziecko w ten sposób przejmuje kontrole nad sposobem karmienia. W  takich okolicznościach posiłki mogą się stać prawdziwą próbą sił. I tutaj pomocna,może okazać się strategia stopniowego wprowadzania nowego jedzenia:

- jeden rodzaj pokarmu
- pojedyncze kęsy w czasie jednego posiłku
- wyłożenie na talerz nowych produktów, pozwól dziecku: wąchać, dotykać palcami i ustami, lizać, następnie wkładać do ust , żuć i połykać.
- próbuj nowe potrawy podawać kilka razy, gdyż nie każde dziecko zaakceptuje nowe jedzenie( czasami może wymagać to dłuższego czasu, najlepiej uzbroić się w cierpliwość i dać dziecku  dużo czasu na przyzwyczajenia do nowości).
- staraj się podawać posiłki o stałych porach, w ten sposób dziecko wie czego może się spodziewać.
- stwórz plan posiłków lub tygodniowy jadłospis, dzięki czemu posiłki będą przewidywalne.
- starajcie się jeść wspólne rodzinne posiłki.



CZAS PO SZKOLE

Jako rodzic znasz swoje dziecko najlepiej.To od dziecka będzie zależało czego potrzebuje po powrocie ze szkoły;
- czy potrzebuje pobiegać
- czy potrzebuje odpoczynku
- czy potrzebuje odrobić zadanie domowe .
Pozwól swojemu dziecku zdecydować i bądź konsekwentny, gdyż jest to ważne z punktu widzenia wychowania dziecka z ASD.

ZADANIA DOMOWE



- stwórz miejsce pracy ,które pozbawione będzie dodatkowych bodźców typu hałas, bałagan, obecność innych członków rodziny.

- jeśli dziecko ma dużo prac do odrobienia i ma z tym problem, pomóż mu sporządzić listę rzeczy do zrobienia w kolejności od najważniejszej do mniej istotnej, co może sprawić ,że zadania staną się bardziej wykonalne.

- jeśli twoje dziecko czuje się zmęczone i pozostałe zadania sprawiają mu trudności, zrób mu przerwę( użyj minutnika). Zastosuj w ten sposób: pół godziny pracy nad zadaniem, 5 minut przerwy. Można także pozwolić na przerwy po skończeniu zadań z kolejnych przedmiotów. Postępując w ten sposób możesz zwiększyć  motywację dziecka.

- zadanie z ulubionych przedmiotów zostaw na sam koniec, gdyż mogą działać jak nagroda za pracę nad mniej interesującymi zagadnieniami.

- jeśli dziecko nadwrażliwość zmysłową, co wpływa na wydajność pracy np. natężenie światła, które może sprawiać trudności w czytaniu, wypróbuj różne rodzaje oświetlenia w ten sposób sprawdzisz w jakich warunkach twojemu dziecku pracuje się najlepiej.

- bądź konsekwentny, rozmawiaj z nauczycielami, w ten sposób dowiesz się jakie strategie działały w klasie i opowiedzieć o tych, które sprawdzały się w domu. Dobra komunikacja RODZIC-NAUCZYCIEL pomaga zachować konsekwentne zasady związane z odrabianiem zadań domowych.Dziecko z ASD musi mieć zachowaną równowagę więc stosuj te same zasady co nauczyciel w szkole.

- jeżeli nauczyciel pozwala na przerwy co 20 minut to zastosuj ten sam schemat a nie tworzyć nowy z przerwami co pół godziny. Tak samo postępuj w przypadku nagród jak nauczyciel.Dziecko mając jeden zestaw do przestrzegania zasad, łatwiej jest mu się zorientować, czego od niego oczekujemy. 

PRACE I OBOWIĄZKI DOMOWE. 

Aby dziecko zaakceptowało swoje obowiązki w domu należy uczynić je częścią planu dnia.Postępując w ten sposób pomożesz swojemu dziecku zrozumieć, że pewne obowiązki domowe muszą być zrobione, nie będzie to dla niego nieprzyjemną niespodzianką. 
- stwórz listę rzeczy do zrobienia lub zestaw obrazków np. wynoszenie śmieci, sprzątanie po sobie itp. Zacznij od przydzielenia obowiązków, które dla dziecka są łatwe i nieskomplikowane.

CZAS PRZED SNEM

To kolejna trudna pora dnia, w szczególności dla dzieci, które mają problemy ze snem. Zorganizowany plan zajęć na wieczór ( chodzenie spać o stałej porze, wykonywanie tych samych czynności ) pomaga dzieciom z ASD.

- dawaj swojemu dziecku dużo ostrzeżeń i odliczaj czas do pójścia spać ( przed ustaloną godziną przed snem dawaj sygnały co 20 minut).

- pomóż dziecku się wyciszyć , wykonując cichą czynność np. czytaniem książki wysłuchanie spokojnej, relaksującej muzyki. 

- spędź trochę czasu z dzieckiem przed snem w jego pokoju przed zgaszeniem światła. 

- spraw by sypialnia twojego dziecka była przyjemnym miejscem np. ( ulubiona zabawka, zaświecona lampka, łagodna muzyka).




Super w ułożeniu planu dnia sprawdzają się obrazki czyli tyn piktogramy.Dobry plan.organizacja, a dużo zdziałasz. W razie pytań piszcie .


Wasz codzienny autyzm. 



piątek, 1 września 2017

ZROZUMIENIE,TOLERANCJA,AKCEPTACJA,EMPATIA.


WYJĄTKOWE SPOTKANIE W MIECHOWIE – ,,ZROZUMIENIE,,.
PONIEDZIAŁEK 18 WRZEŚNIA 2017 R. GODZ. 16.00 KINO GRYF W MIECHOWIE
(CENTRUM KULTURY I SPORTU -  UL. RACŁAWICKA 10)




Dwoje młodych ludzi – Barbara Seweryn-Skucha i Marcin Laszczak postanowili zorganizować spotkanie o swoich ale nie tylko swoich doświadczeniach.
Mogłoby się wydawać, że to sprawa bardzo osobiste, ale Oni wiedzą jak ważne jest mówienie o tym adresowane do tych, których dotknął podobny los, do ich rodzin i bliskich, ale też do tych, którzy czasem boją się nawet o tym myśleć. A mówić trzeba by „oswoić” się z myślą ,że podobne przypadki dotykają coraz większą liczbę ludzi na całym świecie.
W programie przewidziane zostały wystąpienia o tym, że po pierwsze choroba to nie wyrok, że wyzdrowienie jest możliwe - będzie mówił o tym Mateusz Biernat – człowiek który dzieli się swoim doświadczeniem zdrowienia jako ekspert i osoba aktywnie działająca na rzecz przełamywania stereotypów i uprzedzeń,
O wystawie stworzonej w Szpitalu Babińskiego w Krakowie przez osoby z doświadczeniem kryzysu psychicznego „Uważaj na głowę” opowie Paweł Podgórski.

Swoje doświadczenia zdrowienia, także dzięki uprawianiu kolarstwa przedstawi Marcin Laszczak.

A niezrozumieniu z jakim spotykają się ludzie cierpiący na Autyzm i Zespół Aspergera mówić będzie Barbara Seweryn Skucha.(mama córki z Autyzmem. )

To chyba pierwsza taka prezentacja w Miechowie – adresowane przede wszystkim do tych, którzy jeszcze wstydzą się pokazać, że czasem jest im trudniej, do ich bliskich, którzy często boja się mówić o swoich kłopotach a nade wszystko do tych którzy jeszcze nie rozumieją – tak by zrozumieli, że  można żyć normalnie, cieszyć się światem, uprawiać sport, pomagać innym czy tworzyć. 



Moi drodzy!!! Miechów to gmina, w której brakuje informacji na temat Autyzmu i Zespole Aspergera. Pedagogów, Psychologów specjalizujących się w tych zaburzeniach na lekarstwo. A jak to w szkołach ??? Szkoda słów. Dlatego o tym będę mówić. Jestem mega szczęśliwa gdyż udało mi się zrealizować kolejne moje postanowienie. 



Dziękuje wam Marcin L., Wiktor, Mateusz, Paweł, Maciej, GŁOSU MIECHOWSKIEMU( P.Basi)  , burmistrzowi miasta i gminy MIECHÓW, Marcin D.,Centrum kultury i sportu w MIECHOWIE. 


KONIEC WAKACJI, ROK SZKOLNY CZAS ZACZĄĆ.


Witajcie kochani. 
Na samym wstępie przepraszam was za nie obecność,ale wakacje to taki czas gdzie komputer odkładam na półkę i nie korzystam, nie piszę gdyż poświęcam się rodzinie. Powiem wam że to lato było dla mnie i córki jednym z najlepszych w naszym życiu. Praktycznie cały lipiec i sierpień spędziłyśmy po za domem, korzystając ze słonecznych dni lata. Nie będę się rozpisywać,, co i jak i gdzie,, , jedno co mogę wam napisać to , że Anna była bardzo szczęśliwa, zadowolona. Dla takiego momentu warto było męczyć się 10 godz w pociągu. 


Bardzo długo będę wspominać to lato, niestety szybko się skończyło, czas wracać do szkoły. 
Kochani rodzice życzę wam aby ten rok szkolny 2017-2018 był lepszy od poprzedniego, dużo wytrwałości, wsparcia od grona pedagogicznego. Waszym pociechą życzę aby codziennie wracały ze szkoły z uśmiechem na twarzy. 











sobota, 15 lipca 2017

Leczo bomba witamin

                                                   LETNIE  LECZO


Co jakiś czas wstawiam przepis.Dziś pod lupę LECZO. Jego głównym składnikiem są warzywa cukinia, papryka, pomidory, cebula. Za nim podam wam cały przepis trochę informacji na temat wartości odżywczych warzyw, wchodzących w skład lecza. 



CUKINIA:  zawiera potas, żelazo, magnez oraz witaminę A, C, K, PP, B1, Beta Karoten. Zaletą cukinii jest, to że nie odkładają się w niej metale ciężkie.


PAPRYKA: zawiera dużo witaminy C( pięciokrotnie więcej niż cytryna), witaminy B oraz  potasu, fosforu, magnezu i żelaza. 

POMIDORY: są bogate w Beta Karoten ( prowitamina A), witamina C,K E, B3, B6, Kwas foliowy i biotynę, zawiera potas, magnez, miedź, są bogate w likopen.Zaleca się je szczególnie młodzieży i dzieciom w czasie intensywnego wzrostu, a także osobom cierpiącym na nienormowane stolce i zaparcia. Działają uspokajająco, bo zawierają sole bromu.


CEBULA: zawiera witaminy A,B,C,E, błonnik, żelazo, potas, magnez, mangan, fluor, miedź, wapń fosfor.


CZOSNEK: działa jako naturalny antybiotyk, ma działanie przeciwgrzybiczne, zawiera witaminy B1, B2, PP, C, prowitamina A ,magnez, potas, wapń. 

                                         SKŁADNIKI POTRZEBNE DO LECZA


średnia cukinia
3 papryki: 2 czerwone, 1 żółta
2 średnie cebule
5 średnie pomidorów
4 ząbki czosnku
1 podwójny filet z kurczaka
łyżka oliwy z oliwek
przyprawy do smaku: sól, pieprz, oregano, zioła prowansalskie
2 łyżki przecieru pomidorowego bez konserwantów, lub przecier własnej domowej roboty.

Cukinie umyć,obrać pokroić w średnią kostkę. Cebule obrać pokroić w kostkę. Z papryki usunąć gniazda nasienne, pokroić w kostkę.Pomidory sparzyć obrać ze skórki,pokroić w kostkę. Czosnek obrać, pokroić w kostkę. Umyte mięso pokroić w kostkę.
Cebulę podsmażyć na oliwie, dodać czosnek, dusić.Do cebuli dodać mięso,podlać trochę wodą, dusić ok 10 minut. Po tym czasie dodać paprykę wszystko dusić ok 7 minut. Dodać pomidory, podlać wodą, dusić ok 6 minut. Na samym końcu dodać pokrojoną cukinie, przyprawić i wszystko dusić ok 10 minut. Po tym czasie dodać przecier pomidorowy i wszystko dusić ok 5 minut. SMACZNEGO ☺☺☺☺☺








poniedziałek, 10 lipca 2017

Pozytywna motywacja( chwalenie, docenianie) dziecka.

Chwalenie dziecka ma istotne znaczenie w życiu i terapii. Szczególnie dzieci z zaburzeniami, te wymagają pochwał za najdrobniejsze rzeczy, dzieci z Autyzmem i ZA mają zaniżoną samoocenę, z powodu dość częstej krytyki, wynikającej z podejmowanych przez nie działań w domu i w szkole oraz reakcji kończących się nie powodzeniem. Motywacja po przez pochwały daje bodziec do dalszej pracy.



O czym należy pamiętać przy pochwałach .

- swoje emocje, które chcemy przekazać dziecku , musimy wypowiedzieć słowami, ponieważ dzieci z zaburzeniami ze spektrum Autyzmu mogą nie umieć odczytywać emocji ani z gestów, ani z twarzy.( np. uśmiech,który może być odczytany jako naśmiewanie się).

- starajmy używać słów : ,, dobrze,, ,,tak,, ,, podoba mi się,, ,, właśnie tak powinno być zrobione,, ,, widzę,że się postarałeś,, ,, brawo,, ,, świetna robota,, to dziecko zrozumie, że zostało pochwalone.

- przebieg skutecznej pochwały dziecka powinno wyglądać następująco: powiedz, co widzisz, na przykład: ,, Widzę,że spakowałeś książki i zeszyty do torby,, , ,, Klocki w pudełkach,, , Porządek na biurku,, , ,, Naczynia są sprzątnięte ze stołu,, , a następnie powiedz, co czujesz np. ,, Podoba mi się to ,, ,,Jestem zadowolona,,.

- wzmacniając właściwe zachowanie możesz powiedzieć ,,Od godziny rozwiązujesz zadanie z matematyki.To się nazywa wytrwałość,, , ,,Wytłumaczyłeś babci, na czym polega działanie internetu.Jesteś bardzo cierpliwy."

- dziecko należy chwalić za :

* wysiłki
* postępy
* dokonania
* współpracę z innymi.

- nie myl pochwały z oceną np. ,,Byłeś dziś grzeczny,, , ,, Jesteś w tym dobry,, , chwal za konkretne rzeczy np. ,,Odrobiłeś lekcje.Znakomicie", ,, Sprzątnąłeś dokładnie pokój. Świetnie".

- pamiętaj, że dziecko z Autyzmem ściśle przestrzega zasady, i nie będzie przyjmować pochwał za nic, zwróć uwagę na konkretną czynność, która została zrobiona poprawnie i pochwal go.

- zamiast stosować dotyk w geście akceptacji za wykonane poprawnie zadanie, ucz akceptacji wykonanego zadania poprzez podanie dłoni.Ponieważ dzieci z Autyzmem mogą nie tolerować dotyku w wyniku zaburzeń sensorycznych.



Źródło: Agnieszka Borkowska, Beata Grotowska ,, Codzienność dziecka z Zespołem Aspergera,,


niedziela, 9 lipca 2017

Wspieranie potrzeb dziecka.

Każdego dnia walczymy o dobre jutro, naszej pociechy. Nie zawsze jest super, ekstra, są dni gdzie wszystko co robimy nie wychodzi, nie przynosi efektu,zaczynają się spory, kłótnie, nieporozumienia, co odbija się na każdym z członka rodziny a w szczególności  na dzieciach. Zadajemy sobie pytanie: Czy nasza rodzina funkcjonuje  prawidłowo???

Rodzina funkcjonuje w sposób prawidłowy, gdy wszyscy jej członkowie obdarzeni są opieką, mają zapewnieni poczucie bezpieczeństwa i miłości. Relacje w rodzinie są budowane przez całe życie i na każdym jego etapie umożliwiają jej członkom zdobywania innych doświadczeń. Już od najmłodszych lat należy uświadamiać dzieci, że niezależnie od wzajemnych relacji i pozycji w rodzinie, każdy jej członek posiada swoje indywidualne potrzeby i należy je uwzględniać oraz szanować.

Przedstawiam wam PIRAMIDĘ POTRZEB( opracowana przez psych. Abrahama Maslowa 1970 r.)


Według Maslowa aby spełnić potrzeby na najwyższych szczeblach piramidy, trzeba uprzednio zaspokoić potrzeby niższego rzędu.


Potrzeby Fizjologiczne( potrzeby,które dziecko musi zaspokoić w pierwszej kolejności) czyli jedzenie, sen, zdrowie fizyczne i eliminacja napięcia.Ich niezaspokojenie powoduje brak skupienia na innych czynnościach życiowych. Dopiero gdy dziecko będzie najedzone i wyspane, a jego ogólne samopoczucie fizyczne będzie dobre, można zaspokajać następne potrzeby. U dzieci z Autyzmem czy Zespołem Aspergera potrzeba jedzenia bywa specyficzna. W związku z tym nawet zaspokojenie podstawowej potrzeby fizjologicznej może być trudne do zrealizowania, co w efekcie prowadzi do wzrostu napięcia.

Potrzeba Bezpieczeństwa- polega na wspieraniu dziecka, sprawowaniu nad nim opieki, zapewnieniu mu wygody i spokoju, złagodzeniu lęków. Jest to ważny element w przypadku dzieci z Autyzmem i ZA , u którego lęk może być wywoływany przez więcej sytuacji niż u innych dzieci. Potrzeba ta może być trudna do zrealizowania, zwłaszcza poza domem. Nawet jeśli w domu uda nam się stworzyć dziecku bezpieczne, dostosowane do jego potrzeb warunki , to w szkole, wśród  znajomych ta potrzeba może nie zostać w pełni zaspokojona. To własnie lęk najczęściej uniemożliwia dziecku wykazanie się wiedzą, którą posiada. Jeżeli uczeń nie czuje się bezpiecznie w szkole to jego nauka nie będzie w pełni efektywna. Zapewnienie poczucia bezpieczeństwa dziecku z Autyzmem, ZA może okazać się niezbędne do odkrycia i rozwinięcia jego potencjału.
Potrzeby bezpieczeństwa można uzyskać poprzez - tworzenie zasad i konsekwencję rodziców, dziecko mniej boi się konsekwencji niż niespodziewanych działań rodziców( np. ustalenie nieprzewidywanej kary).


Potrzeby miłości i przynależności- małe dziecko jest zależne od swoich opiekunów, bez nich jest całkowicie bezbronne. Chce też czuć, że jest kochane. Dziecko z Autyzmem, ZA często wydaje się niezainteresowane takim kontaktem, nie oznacza to jednak, że takich potrzeb nie posiada. Dzieci, u których potrzeby miłości i bezpieczeństwa są zaniedbywane, w przyszłości staną się nieufne, zamknięte w sobie, a kontakty z innymi ludźmi będą sprawiały im jeszcze większe trudności.


Potrzeby szacunku i uznania-ma wpływ na poczucie własnej wartości dziecka, które od najmłodszych lat domaga się ono od rodzica pochwał i uwagi. Chwaląc dziecko za każdą nową rzecz, jakiej się nauczy, pomagamy mu w budowaniu zaufania do samego siebie. U dziecka z Autyzmem, ZA bardzo trudno jest zaspokoić potrzebę uznania.O ile rodzice wiedzą, że dziecku należy się szacunek i pochwała, o tyle rówieśnicy są bezlitośni w tym względzie, a prawda jest taka,
że młodemu człowiekowi  w szczególności zależy na uznaniu ze stron rówieśników.

Potrzeba samorealizacji- Dziecko odczuwa ją dopiero gdy rozpoczyna edukacje, zaczyna sobie stawiać cele i dążyć do ich samorealizacji.Nie chodzi tu tylko o rozwój umysłowy, ważne jest aby rodzice towarzyszyli mu także w rozwoju psychicznym, osobowościowym, społecznym.Tylko dzięki temu młody człowiek może stać się dojrzałą i w pełni funkcjonującą jednostką.Ukształtowana w czasie edukacji szkolnej osobowość powinna być uspołeczniona, twórcza i rozwijająca się.Dziecko musi posiadać i akceptować swoją indywidualność.Jednocześnie powinno być otwarte na zmiany wewnętrzne i zewnętrzne oraz umieć się do nich przystosować. Oczywiste jest , że w przypadku dziecka ze spektrum autystycznego będzie to szczególnie trudne. Tym bardziej potrzebne jest tu mądre wsparcie osoby dorosłej. 




Źródło: Agnieszka Borkowska, Beata Grotowska ,, Codzienność dziecka z Zespołem Aspergera,,